Δεκαετία του '50: στην Αμερική, άντρες στα 50 τους πεθαίνουν ξαφνικά από καρδιά. Ο Ancel Keys ξεκινά το 1958 τη Μελέτη των 7 Χωρών, με 12.763 άντρες σε 16 περιοχές. Δεκαπέντε χρόνια μετά, η Κρήτη έχει μόλις 38 θανάτους από καρδιά ανά 10.000 άντρες. Η Ανατολική Φινλανδία έχει 1.202.
Τι έτρωγαν, τι κριτική δέχτηκε η μελέτη και τι λέει η επιστήμη σήμερα;
Το κείμενο του επεισοδίου
Δεκαετία του 50, στην Αμερική, άντρες στα 50 τους πεθαίνουν ξαφνικά από καρδιά, και κανείς δεν ξέρει γιατί. Ένας φυσιολόγος από τη Μινεσότα, ο Ancel Keys, ακούει κάτι παράξενο. Στην νότια Ιταλία, οι εργάτες σχεδόν δεν παθαίνουν εμφράγματα. Έτσι, το 1958, ξεκινά κάτι που δεν είχε γίνει ποτέ. Τη μελέτη των 7 Χωρών.
12.763 άντρες, 40 έως 59 ετών, σε 16 περιοχές. Αμερική, Φινλανδία, Ολλανδία, Ιταλία, Γιουγκοσλαβία, Ιαπωνία. Και Ελλάδα: Κέρκυρα και Κρήτη. Τους ζυγίζουν. Μετράνε πίεση και χοληστερίνη. Καταγράφουν τι τρώνε. Και μετά… περιμένουν. Δεκαπέντε χρόνια αργότερα, τα νούμερα είναι συγκλονιστικά. Σε κάθε δέκα χιλιάδες άντρες, στην Ανατολική Φινλανδία, πέθαναν από καρδιά 1202.
Στην Αμερική, 773. Στην Κέρκυρα, 202. Και στην Κρήτη… μόλις 38. Πάνω από 30 φορές λιγότεροι από τους Φινλανδούς. Τι έτρωγαν; Στη Φινλανδία, βούτυρο, γάλα και κρέας. Τα κορεσμένα λιπαρά έφταναν περίπου το 22% των θερμίδων. Στην Ιαπωνία, μόλις 3. Και οι Κρητικοί έτρωγαν αρκετό λίπος… αλλά κυρίως από ελαιόλαδο.
Μαζί με όσπρια, χόρτα, ψωμί, φρούτα και λίγο κρέας. Ο Keys έγινε διάσημος. Το 1961 βγήκε στο εξώφυλλο του περιοδικού Time. Και η διατροφή της Κρήτης έγινε αυτό που σήμερα λέμε «μεσογειακή διατροφή». Η μελέτη δέχτηκε και κριτική. Οι περιοχές δεν επιλέχθηκαν τυχαία. Κάποιες καταγραφές στην Κρήτη έγιναν μέσα στη Σαρακοστή.
Και μια συσχέτιση, από μόνη της, δεν αποδεικνύει αιτία. Όμως, μεγάλες μελέτες που ακολούθησαν, όπως η ισπανική PREDIMED, έδειξαν ότι η μεσογειακή διατροφή με ελαιόλαδο μειώνει τα καρδιαγγειακά επεισόδια περίπου κατά 30%. Κι η ειρωνεία; 30 χρόνια μετά… οι ίδιοι Κρητικοί έτρωγαν πια περισσότερα κορεσμένα λιπαρά.
Και η χοληστερίνη τους είχε ανέβει. Όσο για τον Keys; έζησε μέχρι τα 100. Πόσο μεσογειακό είναι το δικό σου πιάτο; Φωτογράφισέ το με το Calix, και μάθε τι τρως.
Τι θα δεις
- 0:00Δεκαετία του '50 και ο Ancel Keys
- 0:161958: η Μελέτη των 7 Χωρών
- 0:28Οι 7 χώρες
- 0:43Τα αποτελέσματα
- 1:02Τι έτρωγαν;
- 1:21Η μεσογειακή διατροφή
- 1:31Η κριτική
- 1:42Τι λέει η επιστήμη σήμερα
- 1:53Η ειρωνεία
Πηγές
- Keys A. et al. (1984), Preventive Medicine 13:141–154: The Seven Countries Study: 2,289 deaths in 15 years
- Kromhout D. et al. (1995), Preventive Medicine 24:308–315: κορεσμένα λιπαρά και θνησιμότητα από στεφανιαία νόσο στις 16 ομάδες
- Kafatos A. et al. (1997), American Journal of Clinical Nutrition 65:1882–1886: αλλαγές στη διατροφή της Κρήτης σε 30 χρόνια
- Estruch R. et al. (2018), New England Journal of Medicine: PREDIMED (επαναδημοσίευση)
- Seven Countries Study