Γαλλία, 1869. Ο Ναπολέων ο Τρίτος θέλει ένα φθηνό υποκατάστατο του βουτύρου, και ο χημικός Μεζ-Μουριές φτιάχνει τη μαργαρίνη, με όνομα από την ελληνική λέξη «μαργαρίτης».
Στην Αμερική ξεσπά ο πόλεμος του βουτύρου: φόροι, απαγορεύσεις, κανόνες για το χρώμα, και τρεις πολιτείες που ζητούν η μαργαρίνη να βάφεται ροζ. Το χρώμα όμως δεν έλεγε ποτέ τι τρως. Η ετικέτα το λέει.
Το κείμενο του επεισοδίου
Γαλλία, 1869. Ο αυτοκράτορας Ναπολέων ο Τρίτος θέλει κάτι συγκεκριμένο: ένα φθηνό υποκατάστατο του βουτύρου, για τον στρατό και τους φτωχούς. Και προκηρύσσει βραβείο. Ο χημικός Ιππολύτ Μεζ-Μουριές φτιάχνει ένα λευκό, απαλό λίπος από βοδινό ξίγκι. Το ονομάζει από την ελληνική λέξη «μαργαρίτης», μαργαριτάρι, για τη γυαλάδα του.
Γεννιέται η μαργαρίνη. Μέσα σε λίγα χρόνια φτάνει στην Αμερική. Και εκεί ξεκινά ένας πόλεμος. Ο πόλεμος του βουτύρου. Οι παραγωγοί γάλακτος βλέπουν έναν φθηνό αντίπαλο. Και πιέζουν. 1886: ειδικός φόρος και ακριβές άδειες για τη μαργαρίνη σε όλη τη χώρα. Κάποιες πολιτείες την απαγορεύουν εντελώς. Ως το 1902, 32 πολιτείες βάζουν κανόνες για το χρώμα της.
Δεν επιτρέπεται να μοιάζει με βούτυρο. Και τρεις πολιτείες, το Βερμόντ, το Νιου Χάμσαϊρ και η Νότια Ντακότα, πάνε ένα βήμα πιο πέρα. Η μαργαρίνη πρέπει να βάφεται ροζ. Το 1898, το Ανώτατο Δικαστήριο ακυρώνει τον ροζ νόμο. Το ροζ, γράφει, δεν είναι το φυσικό χρώμα της μαργαρίνης. Οι παραγωγοί βρίσκουν λύση: πουλάνε λευκή μαργαρίνη μαζί με μια κάψουλα κίτρινης χρωστικής.
Ο αγοραστής την ανακατεύει στο σπίτι. Το Ουισκόνσιν, η πολιτεία των γαλακτοκομικών, καταργεί τον νόμο για το χρώμα μόλις το 1967. Το Κεμπέκ, στον Καναδά, το 2008. Στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, με το βούτυρο σε δελτίο, η μαργαρίνη μπαίνει σε εκατομμύρια σπίτια. Για δεκαετίες, πολλές μαργαρίνες έπηζαν με υδρογόνωση, που άφηνε τρανς λιπαρά.
Σήμερα, στην Ευρώπη υπάρχει αυστηρό όριο. Το χρώμα δεν έλεγε ποτέ τι τρως. Η ετικέτα το λέει. Μάθε τι τρως. Calix.
Τι θα δεις
- 0:00Το βραβείο του Ναπολέοντα
- 0:12Η γέννηση της μαργαρίνης
- 0:32Ο πόλεμος του βουτύρου και η ροζ μαργαρίνη
- 1:20Από το 1967 στα τρανς λιπαρά
Θερμίδες για ό,τι είδες
Πηγές
- Wikipedia: «Margarine», «Hippolyte Mège-Mouriès»
- Collins v. New Hampshire, Ανώτατο Δικαστήριο ΗΠΑ (1898)
- Κανονισμός (ΕΕ) 2019/649 για τα τρανς λιπαρά