Γενιές παιδιών μεγάλωσαν με τη φράση «φάε το σπανάκι σου, έχει σίδηρο», και με μια ωραία εξήγηση: ένας χημικός το 1870 έβαλε την υποδιαστολή σε λάθος θέση. Μόνο που κι αυτή η ιστορία ήταν μύθος.
Το 2010, ο εγκληματολόγος Μάικ Σάτον έψαξε τις πρωτότυπες πηγές και δεν βρήκε πουθενά λάθος υποδιαστολή. Πόσο σίδηρο έχει τελικά το σπανάκι, και γιατί αξίζει για άλλους λόγους;
Το κείμενο του επεισοδίου
1929. Σε ένα αμερικανικό κόμικ εμφανίζεται ένας ναύτης: ο Ποπάι. Λίγα χρόνια μετά, ανοίγει μια κονσέρβα σπανάκι και γίνεται ακατανίκητος. Γενιές παιδιών μεγάλωσαν με την ίδια φράση: φάε το σπανάκι σου, έχει σίδηρο. Και κάπου εδώ μπαίνει στην ιστορία μια ωραία εξήγηση. Το 1870, ένας Γερμανός χημικός μέτρησε τον σίδηρο του σπανακιού και έβαλε, λέει, την υποδιαστολή σε λάθος θέση.
Δέκα φορές περισσότερος σίδηρος. Το λάθος έμεινε, το σπανάκι έγινε θρύλος. Την ιστορία την έγραψε ένας καθηγητής διατροφής το 1977. Τη δημοσίευσε το Βρετανικό Ιατρικό Περιοδικό το 1981. Και την επανέλαβαν βιβλία, πανεπιστήμια, ντοκιμαντέρ. Υπάρχει μόνο ένα πρόβλημα. Ήταν κι αυτή μύθος. Το 2010, ο εγκληματολόγος Μάικ Σάτον έψαξε τις πρωτότυπες πηγές.
Υποδιαστολή σε λάθος θέση δεν βρήκε πουθενά. Ναι, οι πρώτες μετρήσεις είχαν λάθη, από μολυσμένα δείγματα ή από αποξηραμένο σπανάκι. Αλλά η σωστή τιμή ήταν γνωστή πριν γεννηθεί ο Ποπάι. Και το πιο αστείο; Στο κόμικ του 1932, ο Ποπάι δεν μιλάει για σίδηρο. Λέει ότι το σπανάκι είναι γεμάτο βιταμίνη Α. Τελικά, πόσο σίδηρο έχει;
Περίπου 2,7 χιλιοστόγραμμα στα 100 γραμμάρια, ωμό. Αξιοπρεπές, όχι θαυματουργό. Και το οξαλικό οξύ του σπανακιού δυσκολεύει την απορρόφηση. Αν το φας με λίγο λεμόνι, η βιταμίνη C βοηθάει. Και κυρίως, το σπανάκι δίνει άλλα πράγματα: φυλλικό οξύ, βιταμίνη Κ, καροτενοειδή, φυτικές ίνες, με ελάχιστες θερμίδες.
Ένας μύθος για τον σίδηρο, κι ένας μύθος για τον μύθο. Το σπανάκι αξίζει, αλλά για τους σωστούς λόγους. Μάθε τι τρως. Calix.
Τι θα δεις
- 0:00Το σπανάκι του κόμικ
- 0:16Η ιστορία της υποδιαστολής
- 0:33Ένας μύθος που διαδόθηκε
- 0:48Ο μύθος για τον μύθο
- 1:15Πόσο σίδηρο έχει τελικά
- 1:27Γιατί αξίζει το σπανάκι
Θερμίδες για ό,τι είδες
Πηγές
- M. Sutton, «Spinach, Iron and Popeye: Ironic lessons from biochemistry and history on the importance of healthy eating, healthy scepticism and adequate citation», Internet Journal of Criminology (2010)
- USDA FoodData Central: σπανάκι, ωμό