1882. Το ιαπωνικό πολεμικό πλοίο Ριουτζό γυρίζει από ένα ταξίδι σχεδόν ενός χρόνου: από 376 άντρες, οι 169 έχουν αρρωστήσει με μπεριμπέρι και οι 25 είναι νεκροί.
Ο γιατρός Κανεχίρο Τακάκι προσέχει ότι οι ναύτες τρώνε σχεδόν μόνο λευκό, γυαλισμένο ρύζι και στέλνει ένα δεύτερο πλοίο στην ίδια διαδρομή με άλλο μενού. Είχε δίκιο για το πιάτο, αλλά λάθος για τον λόγο.
Το κείμενο του επεισοδίου
Δεκέμβριος 1882. Το ιαπωνικό πολεμικό πλοίο Ριουτζό σαλπάρει για ένα ταξίδι σχεδόν ενός χρόνου. Νέα Ζηλανδία, Χιλή, Περού, Χαβάη. Πλήρωμα: 376 άντρες. Όταν επιστρέφει, οι 169 έχουν αρρωστήσει. Οι 25 είναι νεκροί. Η ασθένεια λέγεται μπεριμπέρι. Πόδια που πρήζονται, μύες που δεν υπακούν, καρδιά που σταματά.
Εκείνη την εποχή, σχεδόν ένας στους τρεις ναύτες του ιαπωνικού ναυτικού την έχει. Ο γιατρός του στόλου, Κανεχίρο Τακάκι, έχει σπουδάσει στο Λονδίνο. Και έχει προσέξει κάτι: οι Βρετανοί ναύτες δεν παθαίνουν μπεριμπέρι. Τι διαφέρει; Το πιάτο. Οι Ιάπωνες ναύτες τρώνε σχεδόν μόνο λευκό, γυαλισμένο ρύζι.
Οι αξιωματικοί, που τρώνε πιο ποικίλα, σπάνια αρρωσταίνουν. Ο Τακάκι πείθει το ναυτικό, ακόμα και τον αυτοκράτορα, να κάνουν ένα πείραμα. Το 1884, ένα δεύτερο πλοίο, το Τσουκούμπα, κάνει ακριβώς την ίδια διαδρομή. Ίδια θάλασσα, ίδιος χρόνος. Αλλάζει μόνο το μενού: λιγότερο ρύζι, περισσότερο κρέας, γάλα και λαχανικά.
Το πλοίο επιστρέφει. Από 333 άντρες, αρρωσταίνουν 14. Νεκροί: μηδέν. Μέσα σε λίγα χρόνια, το μπεριμπέρι σχεδόν εξαφανίζεται από το ναυτικό. Το παράξενο; Ο Τακάκι είχε δίκιο για το πιάτο, αλλά λάθος για τον λόγο. Πίστευε ότι έφταιγε η έλλειψη πρωτεΐνης. Η πραγματική αιτία βρέθηκε δεκαετίες αργότερα: η θειαμίνη, η βιταμίνη Β1.
Βρίσκεται στη φλούδα και στο φύτρο του ρυζιού. Δηλαδή, σε αυτό ακριβώς που αφαιρούσε το γυάλισμα. Σήμερα, τα δημητριακά ολικής άλεσης, τα όσπρια και το χοιρινό είναι από τις καλύτερες πηγές Β1. Το πιο λευκό δεν είναι πάντα το πιο θρεπτικό. Μάθε τι τρως. Calix.
Τι θα δεις
- 0:00Το ταξίδι του Ριουτζό
- 0:20Τι είναι το μπεριμπέρι
- 0:50Το πείραμα του Τακάκι
- 1:09Το πλοίο επιστρέφει
- 1:20Η θειαμίνη (Β1)
- 1:39Πηγές Β1 σήμερα
Θερμίδες για ό,τι είδες
Πηγές
- K. Takaki, «The preservation of health amongst the personnel of the Japanese Navy and Army», The Lancet (1906)
- Wikipedia: «Takaki Kanehiro», «Beriberi»