Ολλανδία, χειμώνας 1944–45. Ο αποκλεισμός κόβει τα τρόφιμα προς τις μεγάλες πόλεις και η μερίδα πέφτει μέχρι τις 400 θερμίδες την ημέρα. Οι άνθρωποι τρώνε ζαχαρότευτλα και βολβούς τουλίπας.
Δεκαετίες αργότερα, οι επιστήμονες βρήκαν ότι όσοι ήταν τότε στη μήτρα είχαν περισσότερη παχυσαρκία και διαβήτη. Η πείνα είχε αφήσει σημάδια στους «διακόπτες» των γονιδίων τους: η επιγενετική.
Το κείμενο του επεισοδίου
Ολλανδία, Σεπτέμβριος 1944. Ο πόλεμος πλησιάζει στο τέλος του. Για να βοηθήσουν τους Συμμάχους, οι Ολλανδοί σιδηροδρομικοί κατεβαίνουν σε απεργία. Οι Γερμανοί απαντούν με αποκλεισμό. Κανένα τρόφιμο δεν περνά προς τα δυτικά. Άμστερνταμ, Ρότερνταμ, Χάγη: αποκομμένες. Ακολουθεί ένας από τους πιο βαριούς χειμώνες.
Τα κανάλια παγώνουν, και οι βάρκες με τα τρόφιμα δεν μπορούν να κινηθούν. 4,3 εκατομμύρια άνθρωποι εγκλωβίζονται. Η μερίδα πέφτει. Τον Σεπτέμβριο, 1.400 θερμίδες την ημέρα. Τον Νοέμβριο, 750. Τον Απρίλιο του 1945, μόλις 400. Για να καταλάβεις: ένας ενήλικας χρειάζεται περίπου 2.000. Οι άνθρωποι κόβουν δέντρα για να ζεσταθούν.
Τρώνε ζαχαρότευτλα. Τρώνε βολβούς τουλίπας. Γύρω στους 20.000 πεθαίνουν. Στα τέλη Απριλίου, βομβαρδιστικά πετούν χαμηλά πάνω από τις πόλεις. Αυτή τη φορά, δεν ρίχνουν βόμβες. Ρίχνουν φαγητό. Τον Μάιο έρχεται η απελευθέρωση. Η ιστορία όμως δεν τελείωσε εκεί. Εκείνο τον χειμώνα, χιλιάδες γυναίκες ήταν έγκυες.
Τα παιδιά τους γεννήθηκαν και μεγάλωσαν. Και οι επιστήμονες τα παρακολούθησαν για δεκαετίες. Βρήκαν κάτι ανατριχιαστικό. Όσοι βρέθηκαν στη μήτρα την ώρα του λιμού είχαν αργότερα περισσότερη παχυσαρκία, περισσότερο διαβήτη, υψηλότερη χοληστερίνη. Και 68 χρόνια μετά, θνησιμότητα κατά 10% υψηλότερη. Πώς γίνεται αυτό;
Η πείνα είχε αφήσει σημάδια πάνω στο DNA τους. Όχι στο ίδιο το γονίδιο, αλλά στους διακόπτες του: ποια γονίδια ανάβουν και ποια σβήνουν. Η επιστήμη το λέει επιγενετική. Το σώμα θυμάται τι έφαγε η μητέρα. Ακόμα κι όταν ο ίδιος δεν θυμάται τίποτα. Η διατροφή δεν αφορά μόνο εσένα. Αφορά και αυτούς που έρχονται.
Μάθε τι τρως. Calix.
Τι θα δεις
- 0:00Ο αποκλεισμός του 1944
- 0:20Ένας βαρύς χειμώνας
- 0:30Από 1.400 σε 400 θερμίδες
- 0:54Φαγητό από τον ουρανό
- 1:05Τα παιδιά του λιμού
- 1:17Τι βρήκαν οι επιστήμονες
- 1:31Επιγενετική
Πηγές
- Wikipedia: «Dutch famine of 1944–45»
- B. T. Heijmans et al., «Persistent epigenetic differences associated with prenatal exposure to famine in humans», PNAS (2008)