Αθήνα, 566 π.Χ. Στους μεγάλους αγώνες των Παναθηναίων, οι νικητές δεν παίρνουν μετάλλιο. Παίρνουν αμφορείς με ελαιόλαδο από τους ιερούς ελαιώνες της Αττικής. Ο νικητής της αρματοδρομίας, πάνω από 5.000 λίτρα.
Γιατί λάδι; Επειδή ήταν πλούτος: φαγητό, φως και φροντίδα του σώματος. Και σήμερα; Το ελαιόλαδο είναι στη βάση της μεσογειακής διατροφής, αλλά παραμένει λίπος: μία κουταλιά, περίπου 120 θερμίδες.
Το κείμενο του επεισοδίου
Αθήνα, 566 π.Χ. Ξεκινούν οι μεγάλοι αγώνες των Παναθηναίων, προς τιμήν της θεάς Αθηνάς. Τρέξιμο, πάλη, πυγμαχία, αρματοδρομίες. Οι νικητές όμως δεν παίρνουν μετάλλιο. Παίρνουν λάδι. Το έπαθλο είναι ένας μεγάλος πήλινος αμφορέας, περίπου εξήντα εκατοστά ύψος. Στη μία πλευρά, η Αθηνά, οπλισμένη. Στην άλλη, το αγώνισμα.
Και μια επιγραφή: «ένα από τα έπαθλα της Αθήνας». Μέσα, γύρω στα 40 λίτρα ελαιόλαδο. Και όχι οποιοδήποτε. Από τους ιερούς ελαιώνες της Αττικής. Ο νικητής της αρματοδρομίας έπαιρνε 140 τέτοιους αμφορείς. Πάνω από 5.000 λίτρα λάδι. Μια πραγματική περιουσία, μέσα σε πηλό. Γιατί λάδι; Επειδή ήταν πλούτος.
Φαγητό, φως στα λυχνάρια, φροντίδα του σώματος. Οι αθλητές μάλιστα άλειφαν το σώμα τους με λάδι πριν αγωνιστούν. Υπάρχει κι ένα παράξενο. Γύρω στο 500 π.Χ., οι αγγειογράφοι της Αθήνας περνούν σε νέα τεχνική: κόκκινες μορφές σε μαύρο φόντο. Οι αμφορείς των Παναθηναίων όμως μένουν πιστοί στις παλιές, μαύρες μορφές.
Για αιώνες. Το έπαθλο έπρεπε να μοιάζει πάντα ίδιο. Στην Ολυμπία, ο νικητής έπαιρνε ένα στεφάνι ελιάς. Στην Αθήνα, τον καρπό της. Τέτοιους αμφορείς τους βλέπεις ακόμα σε μουσεία, από την Αθήνα ως τη Νέα Υόρκη. Και σήμερα; Το ελαιόλαδο είναι από τα πιο μελετημένα λίπη, πλούσιο σε μονοακόρεστα λιπαρά.
Η μεσογειακή διατροφή το βάζει στη βάση της. Αλλά παραμένει λίπος. Μία κουταλιά της σούπας έχει περίπου 120 θερμίδες. Οι αρχαίοι το μοίραζαν ως βραβείο. Εμείς το ρίχνουμε χωρίς να μετράμε. Και το καλύτερο λάδι θέλει μέτρο. Μάθε τι τρως. Calix.
Τι θα δεις
- 0:00Οι αγώνες των Παναθηναίων
- 0:15Ο παναθηναϊκός αμφορέας
- 0:35Μια περιουσία σε πηλό
- 0:46Γιατί λάδι;
- 0:56Οι μαύρες μορφές
- 1:14Ολυμπία και Αθήνα
- 1:24Το ελαιόλαδο σήμερα
Πηγές
- Wikipedia: «Panathenaic amphora»
- USDA FoodData Central: ελαιόλαδο